WYROK TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO Z 15 LISTOPADA 2023 r. (P 7/22)  dOTYCZĄCY tZW. „EMERYTÓW CZERWCOWYCH”

Wyrokiem z dnia 15.11.2023 r. w sprawie P 7/22 Trybunał Konstytucyjny orzekł, że artykuł 17 ustawy z dnia 24 czerwca 2021 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1621) w związku z art. 25a ust. 2 pkt 2 i ust. 2a ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1251, ze zm.) w zakresie, w jakim pomija emerytury przyznane na wniosek zgłoszony przed 1 czerwca 2021 r., jest niezgodny z art. 32 ust. 1 w związku z art. 67 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

Wyrok ten wszedł w życie, opublikowano go w Dzienniku Ustaw z 16.11.2023 r. (Poz. 2490).

Oznacza to, że w przypadku ubezpieczonych, którzy przechodzili na emeryturę w czerwcu w latach 2009-2019, należy zgodnie z Konstytucją zastosować również dodatkową waloryzację kwartalną stosownie do art. 25a ust. 2 i ust. 2a ustawy. Dzięki temu świadczenie tych ubezpieczonych może wzrosnąć o kilkaset złotych.

CO ROBI ZUS? PIERWSZE DYCYZJE ZUSu ODMAWIAJĄCE PONOWNEGO PRZELICZENIA EMERYTURY

Nie jest żadnym zaskoczeniem, że ZUS poszukuje argumentacji prawnej, by wniosków ubezpieczonych o ponowne przeliczenie świadczenia nie uwzględniać. Dotychczas ZUS odmowę argumentuje stwierdzeniem:

„wyrok ten dotyczy wyłącznie emerytów, którzy zgłosili wniosek o ponowne ustalenie wysokości emerytury na podstawie art. 17 ustawy zmieniającej i którym organ wydał decyzję odmawiającą ponownego ustalenia wysokości emerytury na podstawie tego przepisu”

Wbrew stanowisku organu wyrok TK nie dotyczy wyłącznie emerytów, którzy zgłosili wniosek o ponowne ustalenie wysokości emerytury na podstawie art. 17 ustawy zmieniającej i którym organ wydał decyzję odmawiającą ponownego ustalenia wysokości emerytury na podstawie tego przepisu. Motywy takiej argumentacji znane są wyłącznie samemu organowi, albowiem próżno szukać jej rozwinięcia w treści uzasadnienia decyzji. Wymógł złożenia wniosku o ponowne ustalenie wysokości emerytury na podstawie art. 17 ustawy zmieniającej celem ponownego ustalenia wysokości emerytury nie znajduje żadnej podstawy faktycznej, ani tym bardziej prawnej, nie wynika też ani z sentencji orzeczenia Trybunału, ani z jego uzasadnienia.

Trybunał wskazał, że:

 „orzekał w niniejszej sprawie w trybie tzw. kontroli konkretnej i był związany zakresem zaskarżenia określonym w pytaniu prawnym, uwarunkowanym stanem faktycznym sprawy, w związku z którą pytanie to zostało przedstawione. Wyrok Trybunału dotyczy wskazanego w jego sentencji pominięcia wynikającego z art. 17 ustawy nowelizującej z 2021 r. w związku z art. 25 ust. 2 pkt 2 i ust. 2a u.e.r.FUS i odnoszącego się do „emerytur czerwcowych” przyznanych na wniosek zgłoszony przed 1 czerwca 2021 r. Tymczasem zakres normowania regulacji wynikającej ze wskazanych przepisów nie ogranicza się jedynie do emerytur przyznanych na wniosek, lecz również obejmuje emerytury przyznane na podstawie art. 24a u.e.r.FUS i renty rodzinne po osobach zmarłych. Wziąwszy pod uwagę racje, które przemawiały za stwierdzeniem niekonstytucyjności w niniejszej sprawie, ustawodawca powinien dokonać odpowiednich zmian w odniesieniu do wszystkich adresatów art. 17 ustawy nowelizującej z 2021 r. w związku z art. 25a ust. 2 pkt 2 i ust. 2a u.e.r.FUS, którzy znaleźli się w analogicznej sytuacji, jak „emeryci czerwcowi” i nie mogli na podstawie tych przepisów skorzystać z możliwości przeliczenia przyznanego im wcześniej na mniej korzystnych zasadach świadczenia.”

„EMERYCI CZERWCOWI” CO ROBIĆ? CZY CZEKAĆ NA USTAWĘ?

Do niedawna z podobnym problemem interpretacyjnym zmagały się sądy powszechne orzekające wskutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 6 marca 2019 r. (P 20/16) – wyrok dotyczył przeliczenia emerytur kobiet z rocznika 1953. Sądy powszechne (w tym szczeciński Sąd Okręgowy, a dalej Sąd  Apelacyjny w Szczecinie) orzekały niejednolicie – Sąd Okręgowy w Szczecinie uznawał, że wznowienie winno nastąpić na podstawie art. 145a § 1  kpa, Sąd Apelacyjny zaś za podstawę wznowienia przyjmował art. 114 ust. 1 pkt 6 ustawy emerytalnej (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 30.01.2020 r. III AUa 419/19, wyrok SA w Szczecinie z dnia 24.02.2020 r., sygn. akt sygn. akt III AUa 588/19). 

Niewątpliwie oba przepisy zawierają normy dające ubezpieczonym prawo żądania wznowienia postępowania i ponownego przeliczenia świadczenia, choć w przypadku obu przepisów inna będzie data przyznania świadczenia, co za tym idzie wyrównania oraz odsetek.

Kobiety z rocznika 1953 doczekały się ustawy po ponad roku od wyroku Trybunału. Podobnie emeryci „czerwcowi” doczekają się ustawy. Pytanie kiedy?

Pytanie, czy składać odwołania, czy czekać na reakcję ustawodawcy? To już kwestia cierpliwości ubezpieczonych.. Na ustawie skorzystają na pewno, z kolei odwołanie może okazać się szybszą drogą uzyskania właściwej wysokości świadczenia